BATA FEAR SIÚIL

Is gnách, má bhíonn dhá ainmfhocal éiginnte i ndiaidh a chéile sa Ghaeilge, gur sa tuiseal ginideach a bhíonn an dara ceann, m.sh. ‘fear’ + ‘siúil’ = ‘fear siúil’. Cuir i gcás go mbeadh ‘bata’ le cur isteach roimh ‘fear siúil’, an amhlaidh a chaithfidh ‘fear’ a chur sa ghinideach? Má dhéantar ‘fear’ a infhilleadh, sa chaoi is go mbeidh críoch chaol air, an gá séimhiú a chur ar 'siúil'?

Tá glacadh forleathan leis an struchtúr ‘bata fear siúil’, in ainneoin nach bhfuil sé ceadaithe ach i gcomhthéacsanna áirithe in Caighdeán Oifigiúil 2017. Tá sé ag teacht le leaganacha atá seanbhunaithe sa Ghaeilge, ar nós ‘teach’ + ‘ceann tuí’ = ‘teach ceann tuí’.

Clúdaíonn an riail seo gach rud a chuireann ainmfhocal sa tuiseal ginideach de ghnáth:

  1. Ainm briathartha, m.sh. ‘ag léamh’ + ‘leabhar filíochta’ = ‘ag léamh leabhar próis’.
  2. Réamhfhocal comhshuite, m.sh. ‘i lár’ + ‘cluiche peile’ = ‘i lár cluiche peile’.
  3. Réamhfhocail shimplí mar ‘timpeall’, ‘trasna’, m.sh. ‘timpeall oileán mara’.

Bheadh na samplaí 1-3 ceadaithe de réir an CO chomh maith. I gcás sraitheanna ainmfhocail éiginnte, áfach, bheadh an t-infhilleadh le cur i bhfeidhm.

Fiú más san uimhir iolra atá an péire ainmfhocal, ní infhilltear an dara ceann, m.sh. ‘ag léamh’ + ‘leabhair phróis’ = ‘ag léamh leabhair phróis.’  

Tabhair faoi deara go mbaineann an riail seo le péirí ainmfhocal éiginnte. Tá riail eile ann maidir le sraitheanna focal ar nós ‘fear an tí’ nó ‘Dáil Éireann’. Féach SÉIMHIÚ LOCHTACH: BATA FEAR SIÚIL.