HATA FHEAR AN TÍ

Féach an focal ‘teach’ sa sampla ‘fear an tí’. Tá a fhios againn gur ainmfhocal cinnte é ‘teach’, mar tá an t-alt leis. Is é ‘tí’ foirm ginideach an fhocail. Mar sin de, is ainmfhocal cinnte sa tuiseal ginideach é ‘tí’. An focal úd ‘fear’ atá ag teacht roimh ‘tí’, is amhlaidh a cháilíonn sé an t-ainmfhocal cinnte sa ghinideach. Déanann siad aonad céille atá comhdhéanta d’ainmfhocail chinnte: ‘fear an tí’. Mar a chéile ‘muintir na cathrach’, ‘geata na scoile’.

Is mar seo a aithnítear ainmfhocal cinnte:

  • An t-alt a bheith leis m.sh. an teach, na mná
  • An t-ainmfhocal a bheith ina ainmfhocal dílis ag tagairt do dhuine, do dhream nó d’áit ar leith, m.sh. Síle, Cromail, Éire, Corcaigh, Cumann Lúthchleas Gael.
  • Aidiacht shealbhach a bheith leis an ainmfhocal, m.sh. mo theachsa, ár dteanga féin.
  • An t-ainmfhocal a bheith á cháiliú ag orduimhir, m.sh. rang a cúig, cuid a dó.
  • Ainmfhocal a cháilíonn ainmfhocal cinnte sa ghinideach, m.sh. fear an tí.

Cuir i gcás go dtagann ainmfhocal eile roimh a leithéid sin d’aonad céille cinnte, sin nó aon cheann de na rudaí a chuireann ainmfhocal sa ghinideach de ghnáth:

  • réamhfhocail shimplí áirithe (‘trasna na farraige’)
  • réamhfhocal comhshuite (‘i lár na coille’)
  • ainm briathartha (‘ag imirt peile’).

Sa chás sin, ní dhéantar an t-aonad céille cinnte a infhilleadh ná é a chur sa tuiseal ginideach. Is amhlaidh a fhanann sé sa tuiseal ainmneach ach go gcuirtear séimhiú ar thúslitir an aonaid:

  • Greann + muintir na cathrach = greann mhuintir na cathrach
  • Os comhair + geata na scoile = os comhair gheata na scoile.

Is é an nós céanna a bhíonn ann is cuma cá mhéad ainmfhocal cinnte a bheadh ann:

  • cathair Chorcaí
  • mhuintir chathair Chorcaí
  • greann mhuintir chathair Chorcaí
  • ag moladh ghreann mhuintir chathair Chorcaí

Cloítear le riail ‘hata fhear an tí’  i gcás aonad céille cinnte de gach cineál:

  • ar nós + feachtas síochánta Gandhi = ar nós fheachtas síochánta Gandhi
  • i dtaobh +  clú mo mhuintire = i dtaobh chlú mo mhuintire
  • eochair + léachtlann a seacht = eochair léachtlann a seacht. 

.