SÉIMHIÚ LOCHTACH: DNTLS

Bíonn DNTLS go mór i gceist i gcúrsaí séimhithe, agus is minic mearbhall ar scríbhneoirí i dtaobh na rialacha a bhaineann leo.

  • I gcuid de na canúintí, ní shéimhítear aidiachtaí simplí dar tús DTS tar éis ainmfhocal baininscneach a chríochnaíonn le DNTLS.  Féach, mar shampla, an t-amhrán ‘Bean Dubh an Ghleanna’.

Is amhlaidh a bhíonn séimhiú ar aidiachtaí simplí de réir an CO, áfach: ‘bean dhubh’, ‘óráid theasaí’. Tá an méid sin amhlaidh i gcás aidiachtaí a thagann i ndiaidh ainmfhocal iolra a bhfuil críoch chaol orthu: ‘buidéil dhaite’, ‘crainn dheasa’. 

  • Tá sraith eile rialacha ag baint le hainmfhocail sa ghinideach atá ag feidhmiú mar aidiachtaí. Ní gnách iad sin a shéimhiú i ndiaidh ainmfhocal baininscneach ná i ndiaidh ainmfhocal iolra a bhfuil críoch chaol orthu, áit a dtagann DNTLS le chéile: 'cúirt dúiche', 'cúis dlí', 'buidéil draíochta', 'crainn darach'.

Tá roinnt eisceachtaí ar an riail sin, m.sh. 'maidin shamhraidh', 'maidin sheaca', 'áit dhúchais.'

  • Ní gnách, de réir an CO, go mbíonn séimhiú idir DNTLS i gcomhfhocail: ‘spotsolas’, ‘ildaite’, ‘bándearg’, ‘leasdeartháir’, 'duine an-deas'.
  • Ní shéimhítear, de réir an CO, focail dar tús DTS tar éis 'aon', 'céad', 'gan': 'An bhfuil aon duine istigh?' 'An chéad doras ar dheis', 'Dhéanfadh sé sin, gan dabht.
  • Ní shéimhítear ainmfhocal baininscneach dar tús D nó T tar éis an ailt uatha: 'An deoch a chuir brí ionam', 'an todhchaí.'