SiarDivideSeol go dtí caraDivideSeol chuig FacebookDivideSeol ríomhphost chugainnDividePriontáil

Nótaí ar chleachtadh eagarthóireachta 14

 

Tá fonóta curtha leis na leaganacha a bhfacthas domsa iad a bheith lochtach. 

Rialú madraí


Faoin Acht um Rialú Madraí 1986 arna leasadh1 ag an Acht um Rialú Madraí (Leasú) 1992, tá sé de dhualgas ar na húdaráis áitiúla smacht a choinneáil ar mhadraí. Tá an chumhacht ag na húdaráis áitiúla2 maoir mhadraí a cheapadh, dídean mhadraí3 a sholáthar, madraí a ghabháil,4 fíneáil a dhéanamh ar an spota5 agus an dlí a chur ar úinéirí.6
Is féidir leis na húdaráis áitiúla dul isteach i gcomhaontú lena chéile7 le maoir mhadraí agus dídean mhadraí8 a sholáthar. Is féidir leo freisin dul isteach i gcomhaontú9 le dreamanna ar nós Cumann na hÉireann um Chosaint Ainmhithe (ISPCA) nó, le cead ón Aire Comhshaoil, Pobal agus Rialtais Áitiúil, dul i mbun comhaontaithe le haon duine nó aon eagraíocht a bhaineann le leas ainmhithe10 leis11 na seirbhísí seo12 a sholáthar.

Tá tú freagrach13 as aon ghortú nó damáiste ar bith14 a dhéanann do mhadra do dhaoine nó do stoc.15 Is féidir bac a chur ort madra a choinneáil16 más rud é gur chúisíodh17 tú ar thurcántacht18 ar mhadra faoi na hAchtanna um Chosaint Ainmhithe 1911 agus 1965.

Aitheantas madra


Caithfidh madraí coiléar buan19 a chaitheamh le ainm20 agus seoladh an úinéara scríofa air nó is féidir é21 a bheith ar phláta, ar shuaitheantas nó ar dhiosc.22 Muna23 bhfuil aitheantas de chineál éigin agat ar do mhadra24 is féidir leis an maor madra tú a fhíneáil ar an spota.25 Muna26 n-íocann tú an fhíneáil seo laistigh den thréimhse27 atá leagtha síos, is féidir tú a chúisiú.28

1. arna leasú... Is briathar den dara réimniú é 'leasaigh'.
2. Is aistriúchán an-lom é sin ar Local authorities have the power... B'fhearr 'Tá sé de chumhacht ag na húdaráis áitiúla...'
3. Provide dog shelters atá sa Bhéarla, murab ionann agus provide shelter for dogs. Níor mhiste an t-iolra a thabhairt slán: 'ionaid/áiseanna dídine do mhadraí a sholáthar'.
4. Tá blas aisteach air sin nuair is é an chiall is coitianta a bhaineann le 'gabháil' i gcomhthéacs dlí ná arrest. Tá 'urghabháil' tugtha i roinnt foclóirí ach is téacs eolais don ghnáthshaoránach é seo agus, dar liom, b'fhearr gnáthleagan mar 'madraí a thabhairt ar láimh'. 
5. Shílfeá gur béarlachas é 'fíneáil ar an spota' ach féach go bhfuil 'ar an spota' tugtha in FGB. 
6. Ba cheart an rud atá faoi úinéireacht acu a lua, is é sin 'madraí'.
7. Is aistriúchán an-litriúil é sin ar Local authorities may enter into agreements with each other. Níl ann ach gur féidir leis na húdaráis áitiúla comhaontú a dhéanamh lena chéile.
8. Pléite cheana (nóta 3 thuas).
9. Comhaontú a dhéanamh.
10. Tá 'a bhaineann le leas ainmhithe' doiléir go maith. Is amhlaidh a bhíonn na dreamanna seo ag plé le leas ainmhithe, nó gurb é sin is cúram dóibh.
11. Ní miste in aon chor an réamhfhocal 'le' a úsáid ar shlí atá ar aon bhrí le 'chun'. Bíodh sin mar atá, is fearr 'chun' (nó d'fhonn) a úsáid má tá 'le' in úsáid i gciall eile san abairt.
12. Féach SEO AGUS SIN sa bhunachar 'Cruinneas'.
13. B'fhearr an chopail a úsáid chun béim a chur ar fhreagracht an úinéara: 'Tusa/tú féin atá freagrach...'
14. Aistríodh any ar dhá shlí ansin: 'aon ghortú' agus 'damáiste ar bith'. Tá an dá rud ceart, ach bheadh leagan amach níos cothroime ar an abairt dá gcloífí le ceann amháin acu.
15. 'Beostoc' a theastaíonn san abairt sin.
16. Ní 'bac' atá ann, ach toirmeasc nó cosc. Nó, lena rá go simplí, is féidir nach gceadófar dá leithéid de dhuine madra a choinneáil.
17. gur cúisíodh... Féach an iontráil SÉIMHIÚ LOCHTACH: AN BRIATHAR SAOR sa bhunachar 'Cruinneas.' 
18. Ní focal é sin a bheadh ar bharr a dteanga ag mórán daoine. Deamhan locht ar ghnáthfhocal mar 'cruálacht' nó 'drochíde'. Ná níl an réamhfhocal 'ar' i gceart. Déantar daoine a chúiseamh i gcoir, nó as coir.
19. Ní permanent collar atá i gceist. Níl ann ach go gcaithfear coiléar a bheith ar mhadraí an t-am i gcónaí. In ainneoin gur dogs must wear atá sa Bhéarla seans gurbh fhearr 'Caithfidh madraí coiléar a chaitheamh'. Is é an t-úinéir a chaithfidh cúram a dhéanamh de sin, ní hé an madra.
20. 'le hainm' a theastódh chun riachtanais na gramadaí a chomhlíonadh. Ceist eile ar fad cé chomh hoiriúnach is atá an réamhfhocal 'le'. Féach an iontráil LE sa bhunachar 'Cruinneas'. Cad é ab fhearr a chur in ionad 'le'? Tá dhá rogha ann (1) clásal coibhneasta ('coiléar buan a bhfuil ainm agus seoladh an úinéara scríofa air') nó (2) an focal 'agus' ('coiléar buan agus ainm is seoladh an úinéara scríofa air').
21. Tá sé i bhfad ó bheith soiléir cad é dó a bhfuil an forainm 'é' ag tagairt.
22. ar dhiosca...
23. muna = MURA
24. Is ait liom úsáid an fhocail 'aitheantas' sa cheannteideal agus san abairt seo. Is deacair gan a bheith ag smaoineamh ar 'Mura bhfuil aithne agat ar do mhadra...' Chabhródh focal breise mar 'comhartha' chun an smaoineamh sin a ruaigeadh as aigne an léitheora: 'Mura bhfuil comhartha aitheantais á chaitheamh ag do mhadra...'
25. Pléite cheana i nóta 5.
26. Pléite cheana i nóta 23.
27. den tréimhse...
28. Is é 'cúiseamh' an t-ainm briathartha.

Seo thíos athleagan den téacs Gaeilge agus na leasuithe go léir curtha i bhfeidhm air.
 

Rialú madraí

Faoin Acht um Rialú Madraí 1986 arna leasú ag an Acht um Rialú Madraí (Leasú) 1992, tá sé de dhualgas ar na húdaráis áitiúla smacht a choinneáil ar mhadraí. Tá sé de chumhacht ag na húdaráis áitiúla maoir mhadraí a cheapadh, ionaid dídine do mhadraí a sholáthar, madraí a thabhairt ar láimh, fíneáil a dhéanamh ar an spota agus an dlí a chur ar úinéirí madraí.

Is féidir leis na húdaráis áitiúla comhaontú a dhéanamh lena chéile chun maoir mhadraí agus ionaid dídine do mhadraí a sholáthar. Is féidir leo freisin comhaontú a dhéanamh le dreamanna ar nós Cumann na hÉireann um Chosaint Ainmhithe (ISPCA) nó, le cead ón Aire Comhshaoil, Pobal agus Rialtais Áitiúil, comhaontú a dhéanamh le haon duine nó le haon eagraíocht a bhíonn ag plé le leas ainmhithe d’fhonn na seirbhísí sin a sholáthar.

Tú féin atá freagrach as aon ghortú nó aon damáiste  a dhéanann do mhadra do dhaoine nó do bheostoc. Is féidir nach gceadófar duit madra a choinneáil más rud é gur cúisíodh tú faoi na hAchtanna um Chosaint Ainmhithe 1911 agus 1965 as drochíde a thabhairt do mhadra.

Comharthaí aitheantais ar mhadra

Caithfidh madra coiléar a bheith air an t-am ar fad a bhfuil ainm agus seoladh an úinéara scríofa air, sin nó is féidir an t-ainm agus an seoladh a scríobh ar phláta, ar shuaitheantas nó ar dhiosca. Mura bhfuil comhartha aitheantais de chineál éigin agat ar do mhadra, is féidir leis an maor madra tú a fhíneáil ar an spota. Mura n-íocann tú an fhíneáil seo laistigh den tréimhse atá leagtha síos, is féidir tú a chúiseamh.