SiarDivideSeol go dtí caraDivideSeol chuig FacebookDivideSeol ríomhphost chugainnDividePriontáil

Nótaí ar chleachtadh 10

Ag seo thíos an t-aistriúchán a rinne Máire. Tá caighdeánú éigin déanta air gan an blas Ultach a chur ar ceal. Tá fonóta curtha le cuid de na fadhbanna aistriúcháin a tháinig aníos sa téacs.

Lá te amháin mí ina dhiaidh sin bhí Charlie Steele1 ina shuí san oifig s’aige, é ag caitheamh toitín ar nós cuma liom2 agus ag stánadh amach roimhe. Bhí rothaí ag gliúrascnaigh go fadálach taobh amuigh3 agus bhí gasúr díolta páipéar ag scairtigh “La Patrie! La Patrie!4An nuaíocht uilig fán chogadh insa Fhrainc. An nuaíocht uilig fán ár!”5

Bhí cloig ag bualadh fosta – cloig bainise, agus dálta scairteach an ghasúra a bhí ag díol na bpáipéar, ní raibh glórthaí ollghárdais na gclog ag cur le haer marbhánta an tráthnóna. Thiontaigh Charlie Steele a chloigeann go fadálach bealach na fuinneoige. Bhí craobhacha an chrainn malpais leath bealaigh trasna uirthi6 agus bhí na duilleoga ag bogadh go suaimhneach insa scáile a bhí siad a dhéanamh. D’amharc Charlie amach thar an chrann,7 amach fríd theasbach chreathach na cearnóige agus amach thaire sin go dtí túr na heaglaise an áit a raibh na cloig ag bualadh. D’amharc sé ar dhoras na heaglaise an áit a raibh daoine a bhí cóirithe go galánta8 ag teacht amach chun na gcóistí. Bhí cuid eile acu cruinn thart taobh amuigh den doras ag fanacht leis an lánúin a theacht amach insa tsaol úr seo a bhí fána gcoinne.9

D’amharc Charlie go meabhrach amach ar an tslua fríd an ghloine a bhí ar a shúil.10 Bhí a cheann rud beag i leataobh aige mar a bheadh sé ag ceistiú rud éiginteacht, agus bhí an aoibh gháire air11 ba lú a chonaic tú riamh – aoibh mar a bheadh ar dhuine nach mbeadh cinnte de féin.12


Nótaí


1. Is spéisiúil nach ndearna Máire aon iarracht ainm an charachtair a aistriú go Gaeilge. Ní bhíodh aistritheoirí an Ghúim leanúnach sa ghné seo den obair, ach, i gcomhthéacs an scéil seo, is fearr na hainmneacha dílse a choinneáil sa Bhéarla nó sa Fhraincis mar chomhartha ar dhílseacht chultúir na gcarachtar. Nach ait, ina dhiaidh sin, mar a d'athraigh sé Charley go Charlie?

2. Ní bheadh brí le 'ag caitheamh toitín go faillitheach' nó a leithéid, in ainneoin go bhfuil negligently sa Bhéarla. Ní hé go bhfuil ag teip ar Steele dualgas éigin a chomhlíonadh; is é rud nach bhfuil aon suim aige sa rud atá ar siúl aige.

3. 'taobh ba 'muigh' a bhí sa téacs a foilsíodh.

4. B'fhurasta ainm an nuachtáin a aistriú, mar shampla An Náisiún, ach is fearr é a fhágáil sa Fhraincis mar chomhartha gur i ndúiche Frainciseoirí atá an scéal suite. San aistriúchán pragmatach, ní dhéantar ainmneacha foilseachán a aistriú choíche, ach an t-ainm a mhíniú i nóta eolais más gá.

5. Ba é a bhí sa bhuntéacs ná All about the massacree! Ní dhearna Máire aon iarracht freastal ar an dóigh ar fhuaimnigh an gasúr an focal Béarla. Le fírinne, ní bheadh sé sin indéanta aige, mar ní hann dá leithéid sa Ghaeilge. Corruair, i gcás mar sin, cuireann aistritheoirí giota leis an mbunabairt chun a mhíniú nach i 'mBéarla na Banríona' a dúradh seo nó siúd: "An nuaíocht uilig fán ár!" a scairt an gasúr ina chanúint Québcois.'  

6. Féach nár chuir Máire gníomh ar bith i leith na gcraobhacha, in ainneoin gur the branches of a maple-tree half crossed it atá sa Bhéarla.

7. B'áiféiseach an leagan é 'Chuaigh a shúil thar an crann', in ainneoin gur his eye went past the tree atá sa Bhéarla. Rinneadh aistriúchán an-lom ar fad ar swam, má aistríodh in aon chor é. Agus obair an aistriúcháin ar siúl, bíonn tionchar ag cinneadh amháin ar rudaí níos faide anonn sa téacs. Ó cinneadh His eye went past the tree a aistriú le 'D'amharc Charlie' b'éigean cloí leis an chur síos lom ar an treo inar amharc sé.

8. Ní hionann ar fad gaily dressed folk agus 'cóirithe go galánta', ach cén chiall a bheadh le 'cóirithe go meidhreach/go súgach/go haerach' srl?

9. Tá deireadh na habairte Gaeilge i bhfad níos seolta ná an abairt Bhéarla, áit a bhfuil for them scartha amach leis féin.

10. Inniu, ní dhéanfadh an t-aistritheoir ach monocle a lorg ar www.focal.ie nó ar www.focloir.ie. Is díol spéise nach bhfuil aon leagan Gaeilge tugtha san fhoclóir Béarla-Gaeilge is dócha a bheadh in úsáid ag Máire, is é sin foclóir Mhic Cionnaith. Parafrása a roghnaigh sé seachas téarma beacht a bheadh ag freagairt don téarma Béarla. An féidir go bhfuil aistritheoirí na linne seo i ndiaidh éirí leisciúil nó an mbíonn siad ag súil le hainmfhocal Gaeilge a scríobh isteach in aghaidh gach uile ainmfhocal Béarla?   

11. Féach nach bhfuil iomrá ar bith ar 'taibhse d'aoibh'.

12. Ar an gcéad léamh, déarfá gurb ait an t-aistriúchán é sin ar not a reassuring smile. Bheadh fonn ort, b'fhéidir, aistriúchán éigin mar 'ní aoibh a bhí ann a chuirfeadh daoine ar a suaimhneas' a scríobh. Ach is amhlaidh atá Charlie leis féin san oifig. É féin atá imníoch, agus ní duine ar bith a bheadh ag amharc air.